Mynd i’r afael â chostau byw drwy brisiau bws rhatach, biliau ynni is ac ehangu gofal plant.
Prisiau bws rhatach
Byddem yn cyflwyno cap o £2 ar brisiau tocynnau sengl.
Mae pobl dan 21 oed eisoes yn mwynhau cap o £1 ar docynnau unffordd – yr ydym wedi’i ymestyn – ac mae pobl dros 60 oed yn cael teithio ar fws am ddim ledled Cymru.
Byddai’r prisiau rhatach hyn yn dod yn dilyn Deddf Bysiau nodedig Llafur Cymru, gan ddymchwel model masnachfraint bysiau Thatcher a rhoi gwasanaethau bysiau yn ôl yn nwylo’r cyhoedd.
Faint fyddai’n ei gostio a sut fyddech chi’n talu am hyn?
Amcangyfrifir y bydd cost cap ar brisiau bws sengl a 100 o lwybrau newydd rhwng £35m a £45m ar ôl ei gyflwyno’n llawn, a fyddai’n cael blaenoriaeth yng nghyllidebau’r blynyddoedd i ddod gan Lafur Cymru.
Biliau ynni is
Byddwn yn uwchraddio effeithlonrwydd ynni mewn mwy o gartrefi.
Rydyn ni’n gwybod bod hyn yn gweithio. Rydyn ni eisoes wedi buddsoddi bron i £260m i wneud cartrefi’n gynhesach ac yn fwy effeithlon o ran ynni a thorri biliau ynni cartrefi £595 drwy gyngor Cartrefi Cynnes.
Bydd ein hymgyrch genedlaethol dros ynni adnewyddadwy yn helpu i ostwng biliau ynni a’u cadw’n isel.
Bydd gwella ein diogelwch ynni yn golygu ein bod yn llai dibynnol ar farchnadoedd ynni byd-eang ansefydlog.
Ehangu gofal plant
Cyflwyno gofal plant wedi’i ariannu’n raddol i fabanod naw mis oed a gwneud gofal plant yn haws i’w gael dros gyfnod y Senedd nesaf.
Byddwn yn ariannu 20,000 o leoedd gofal plant newydd wedi’u hariannu fel rhan o’n cynllun fesul cam.
02
Swyddi ar gyfer y dyfodol
Swyddi ar gyfer y dyfodol gyda Chymru Annibynnol ar Ynni, a Gwarant Ailhyfforddi Gydol Oes newydd.
Cymru Annibynnol ar Ynni
Gweithio tuag at ein gweledigaeth ar gyfer Cymru Annibynnol ar Ynni wedi’i hadeiladu ar ynni glân, gwyrdd a chynhenid, gan helpu i amddiffyn Cymru rhag marchnadoedd ynni byd-eang ansefydlog.
Wrth wneud hynny, byddwn yn cadw biliau ynni pobl mor isel â phosibl, yn creu swyddi newydd â chyflog da yn y sector ynni ac yn sicrhau bod cymunedau lleol yn teimlo manteision prosiectau ynni adnewyddadwy.
Cyhoeddi strategaeth ynni adnewyddadwy newydd, cytuno ar gytundeb sector newydd gyda diwydiant a sefydlu adran ynni annibynnol newydd o fewn y llywodraeth.
Gwarant Ailhyfforddi Gydol Oes
Mae’r warant newydd hon yn ymateb uniongyrchol i’r newidiadau y mae pobl sy’n gweithio yn eu hwynebu ym myd gwaith – y newid i sero net a chynnydd deallusrwydd artiffisial.
Byddwn yn sicrhau y gall gweithwyr gael mynediad at yr hyfforddiant sydd ei angen arnynt drwy adolygu a symleiddio’r holl gynigion hyfforddiant a dysgu i oedolion.
Byddwn yn cadw Cronfa Ddysgu Undebau Cymru lwyddiannus ac yn adeiladu ar lwyddiant y Rhaglen Sgiliau Hyblyg.
Sut fyddwch chi’n talu am hyn?
Rydym eisoes yn buddsoddi swm enfawr mewn hyfforddiant a chefnogaeth sgiliau.
Mae Llywodraeth Lafur y DU ar fin buddsoddi miliynau mewn tyfu economi AI. Byddwn yn gweithio i sicrhau bod Cymru yn cael ei chyfran deg.
03
Bargen newydd i’n GIG
Bargen newydd i’n GIG gyda £4bn i adeiladu ysbytai newydd, cymorth iechyd meddwl ar yr un diwrnod, a ffocws ar iechyd menywod.
Cronfa Ysbytai’r Dyfodol
Rhaglen uchelgeisiol gwerth £4 biliwn i adeiladu ysbytai newydd yn Ne, Gogledd a Gorllewin Cymru.
Bydd yn moderneiddio rhai o ystadau GIG hynaf Cymru, gan ddarparu ysbytai o’r radd flaenaf.
Bydd hyn yn ariannu disodli Ysbyty Prifysgol Cymru, ailddatblygu Ysbyty Maelor Wrecsam ac ariannu datblygiadau ysbytai yng Ngorllewin Cymru.
Mae hwn yn ymrwymiad 10 mlynedd – yn debyg o ran uchelgais a graddfa i raglen ysgolion yr 21ain ganrif.
Byddwn yn ei ariannu drwy ddefnyddio cymysgedd o gyfalaf confensiynol, benthyca a’r model buddsoddi cydfuddiannol (MIM).
Cymorth iechyd meddwl ar yr un diwrnod
Bydd Llywodraeth Lafur nesaf Cymru yn trawsnewid gofal iechyd meddwl i ddarparu gwasanaethau hawdd eu cyrchu ar yr un diwrnod fel y gall pawb gael y gefnogaeth gywir sydd ei hangen arnynt, pryd bynnag y bydd ei hangen arnynt.
Byddwn yn adeiladu ar lwyddiant gwasanaethau fel 111 pwyswch 2 ac yn sicrhau bod y model chwyldroadol newydd hwn ar gael.
Cymru fyddai’r wlad gyntaf yn y byd i gael gwasanaethau iechyd meddwl mynediad agored.
Ffocws ar iechyd menywod
Byddwn yn sicrhau bod Cynllun Iechyd Menywod nodedig Cymru yn cael ei weithredu’n llawn, gan wella mynediad menywod at ofal iechyd a’u canlyniadau.
Mae endometriosis yn effeithio ar un o bob 10 menyw yng Nghymru.
Byddwn yn datblygu canolfannau rhanbarthol achrededig ar gyfer gofal endometriosis ledled Cymru i wella mynediad at gymorth arbenigol ochr yn ochr â rhwydwaith o glinigau endometriosis gofal cymunedol a sylfaenol a fydd wedi’u lleoli yn y canolfannau iechyd menywod newydd.
Mae hyn yn adeiladu ar y gwaith sydd eisoes ar y gweill ledled Cymru i wella diagnosis endometriosis a chefnogaeth i fenywod ag endometriosis.
04
Diogelu’r blaned
Diogelu’r blaned drwy lanhau ein hafonydd a’n moroedd, tyfu ein Coedwig Genedlaethol, a mynd i’r afael â thipio anghyfreithlon.
Glanhau ein hafonydd a’n moroedd
Byddwn yn glanhau ein hafonydd a’n moroedd gyda Bil Dŵr Glân i Gymru, yn creu rheoleiddiwr dŵr newydd ac yn ariannu cronfa ryfel bwrpasol i fynd i’r afael â’r bobl sy’n llygru ein hafonydd.
Tyfu ein Coedwig Genedlaethol
Mae Coedwig Genedlaethol Cymru bellach yn cwmpasu’r hyn sy’n cyfateb i dros 90,000 o gaeau rygbi diolch i rwydwaith o safleoedd coetir ledled Cymru.
Mae’r Goedwig Genedlaethol yn ymwneud â mwy na choed yn unig – mae’n ymwneud â sicrhau y gall mwy o bobl dreulio mwy o amser yn natur a mynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd.
Byddwn yn parhau i dyfu ein Coedwig Genedlaethol i Gymru.
Byddwn hefyd yn creu Llwybr Coedwig Cenedlaethol, a fydd yn y pen draw yn ymestyn o Ogledd i Dde Cymru.
Mynd i’r afael â thaflu sbwriel yn anghyfreithlon
Byddai Llafur Cymru yn cynyddu dirwyon i’r rhai sy’n cael eu dal yn tipio’n anghyfreithlon.
Nid oes byth unrhyw esgus dros dipio anghyfreithlon. Ni ddylai neb orfod delio â sbwriel wedi’i dipio’n anghyfreithlon yn eu strydoedd a’u cymdogaethau.
Rydym wedi ymrwymo i lanhau ein cymunedau a byddwn yn codi dirwyon ar y troseddwyr sy’n dympio gwastraff yn anghyfreithlon.
05
Dyfodol tecach
Dyfodol tecach yn rhoi terfyn ar ddigartrefedd, codiad cyflog i’r gweithwyr sy’n cael eu cyflogi isaf a chodi safonau ysgolion.
Dod â digartrefedd i ben.
Byddwn yn rhoi terfyn ar ddigartrefedd erbyn 2034, gyda charreg filltir o beidio â chael unrhyw blant wedi’u lleoli mewn llety gwely a brecwast erbyn 2030.
Byddwn yn gwneud hyn drwy ei wneud yn ffocws allweddol i’r Llywodraeth dros ddau dymor yn y Senedd.
Byddwn yn dod â grŵp o arbenigwyr ynghyd i arwain y gwaith hwn o ddiwrnod cyntaf y Llywodraeth newydd.
Byddwn yn gwneud y mwyaf o bob pŵer sydd ar gael i ni o dan y Ddeddf Digartrefedd newydd.
Faint fydd e’n ei gostio / sut fyddwch chi’n talu amdano?
Mae hwn yn ymrwymiad dros ddau dymor yn y Senedd a deddfwriaeth newydd yw’r prif ysgogydd. Mae hyn yn ymwneud â deddfwriaeth newydd, ffocws newydd, ac ymrwymiad hirdymor newydd.
Wrth gwrs, byddai angen i ni ddod o hyd i’r adnoddau dros y tymor hir hwn. Rydym eisoes yn buddsoddi bron i £240 miliwn i fynd i’r afael â digartrefedd eleni.
Codiad cyflog i’r gweithwyr sy’n cael y cyflog isaf.
Bargen decach i staff cymorth ysgolion drwy sefydlu corff negodi Staff Cymorth Ysgolion statudol newydd, gyda chyflog drwy gydol y flwyddyn yn un o’i flaenoriaethau cyntaf.
Cyflwyno cytundebau cyflog teg y gellir eu gorfodi’n gyfreithiol ar gyfer pob gweithiwr gofal cymdeithasol.
Sicrhau bod busnesau sy’n derbyn cymorth Llywodraeth Cymru yn talu’r Cyflog Byw Go Iawn.
Mae hyn i gyd yn adeiladu ar Lywodraeth Lafur y DU yn codi’r Isafswm Cyflog i 160,000 o bobl yng Nghymru.
Faint fydd yn ei gostio/sut fyddwch chi’n talu amdano?
Bydd y costau terfynol ar gyfer cyflog drwy gydol y flwyddyn i staff cymorth ysgolion a chytundebau cyflog teg i weithwyr gofal cymdeithasol yn cael eu cadarnhau drwy drafodaethau a byddant yn cael eu hariannu yng nghyllidebau’r blynyddoedd i ddod gan Lafur Cymru.
Codi safonau ysgolion.
Ffocws di-baid ar ragoriaeth mewn llythrennedd a rhifedd fel sylfeini pob dysgu.
Cymorth llythrennedd a rhifedd wedi’i dargedu i ddysgwyr ym Mlwyddyn 6 a Blwyddyn 7 wrth iddynt symud ymlaen o’r ysgol gynradd i’r ysgol uwchradd.
Sicrhau bod holl staff yr ysgol wedi’u hyfforddi i gefnogi plant a phobl ifanc ag Anghenion Dysgu Ychwanegol.