Pennod newydd i Gymru

Mynd i’r afael â chostau byw drwy brisiau bws rhatach, biliau ynni is ac ehangu gofal plant.

Prisiau bws rhatach

• Byddem yn cyflwyno cap o £2 ar brisiau tocynnau sengl.
• Mae pobl dan 21 oed eisoes yn mwynhau cap o £1 ar docynnau unffordd – yr ydym wedi’i ymestyn – ac mae pobl dros 60 oed yn cael teithio ar fws am ddim ledled Cymru.
• Byddai’r prisiau rhatach hyn yn dod yn dilyn Deddf Bysiau nodedig Llafur Cymru, gan ddymchwel model masnachfraint bysiau Thatcher a rhoi gwasanaethau bysiau yn ôl yn nwylo’r cyhoedd.

Faint fyddai’n ei gostio a sut fyddech chi’n talu am hyn?

• Amcangyfrifir y bydd cost cap ar brisiau bws sengl a 100 o lwybrau newydd rhwng £35m a £45m ar ôl ei gyflwyno’n llawn, a fyddai’n cael blaenoriaeth yng nghyllidebau’r blynyddoedd i ddod gan Lafur Cymru.

Biliau ynni is

• Byddwn yn uwchraddio effeithlonrwydd ynni mewn mwy o gartrefi.
• Rydyn ni’n gwybod bod hyn yn gweithio. Rydyn ni eisoes wedi buddsoddi bron i £260m i wneud cartrefi’n gynhesach ac yn fwy effeithlon o ran ynni a thorri biliau ynni cartrefi £595 drwy gyngor Cartrefi Cynnes.
• Bydd ein hymgyrch genedlaethol dros ynni adnewyddadwy yn helpu i ostwng biliau ynni a’u cadw’n isel.
• Bydd gwella ein diogelwch ynni yn golygu ein bod yn llai dibynnol ar farchnadoedd ynni byd-eang ansefydlog.

Ehangu gofal plant

• Cyflwyno gofal plant wedi’i ariannu’n raddol i fabanod naw mis oed a gwneud gofal plant yn haws i’w gael dros gyfnod y Senedd nesaf.
• Byddwn yn ariannu 20,000 o leoedd gofal plant newydd wedi’u hariannu fel rhan o’n cynllun fesul cam.

Swyddi ar gyfer y dyfodol gyda Chymru Annibynnol ar Ynni, a Gwarant Ailhyfforddi Gydol Oes newydd.

Cymru Annibynnol ar Ynni

• Gweithio tuag at ein gweledigaeth ar gyfer Cymru Annibynnol ar Ynni wedi’i hadeiladu ar ynni glân, gwyrdd a chynhenid, gan helpu i amddiffyn Cymru rhag marchnadoedd ynni byd-eang ansefydlog.
• Wrth wneud hynny, byddwn yn cadw biliau ynni pobl mor isel â phosibl, yn creu swyddi newydd â chyflog da yn y sector ynni ac yn sicrhau bod cymunedau lleol yn teimlo manteision prosiectau ynni adnewyddadwy.
• Cyhoeddi strategaeth ynni adnewyddadwy newydd, cytuno ar gytundeb sector newydd gyda diwydiant a sefydlu adran ynni annibynnol newydd o fewn y llywodraeth.

Gwarant Ailhyfforddi Gydol Oes

• Mae’r warant newydd hon yn ymateb uniongyrchol i’r newidiadau y mae pobl sy’n gweithio yn eu hwynebu ym myd gwaith – y newid i sero net a chynnydd deallusrwydd artiffisial.
• Byddwn yn sicrhau y gall gweithwyr gael mynediad at yr hyfforddiant sydd ei angen arnynt drwy adolygu a symleiddio’r holl gynigion hyfforddiant a dysgu i oedolion.
• Byddwn yn cadw Cronfa Ddysgu Undebau Cymru lwyddiannus ac yn adeiladu ar lwyddiant y Rhaglen Sgiliau Hyblyg.

Sut fyddwch chi’n talu am hyn?

• Rydym eisoes yn buddsoddi swm enfawr mewn hyfforddiant a chefnogaeth sgiliau.
• Mae Llywodraeth Lafur y DU ar fin buddsoddi miliynau mewn tyfu economi AI. Byddwn yn gweithio i sicrhau bod Cymru yn cael ei chyfran deg.

Bargen newydd i’n GIG gyda £4bn i adeiladu ysbytai newydd, cymorth iechyd meddwl ar yr un diwrnod, a ffocws ar iechyd menywod.

Cronfa Ysbytai’r Dyfodol

• Rhaglen uchelgeisiol gwerth £4 biliwn i adeiladu ysbytai newydd yn Ne, Gogledd a Gorllewin Cymru.
• Bydd yn moderneiddio rhai o ystadau GIG hynaf Cymru, gan ddarparu ysbytai o’r radd flaenaf.
• Bydd hyn yn ariannu disodli Ysbyty Prifysgol Cymru, ailddatblygu Ysbyty Maelor Wrecsam ac ariannu datblygiadau ysbytai yng Ngorllewin Cymru.
• Mae hwn yn ymrwymiad 10 mlynedd – yn debyg o ran uchelgais a graddfa i raglen ysgolion yr ^21ain ganrif.
• Byddwn yn ei ariannu drwy ddefnyddio cymysgedd o gyfalaf confensiynol, benthyca a’r model buddsoddi cydfuddiannol (MIM).

Cymorth iechyd meddwl ar yr un diwrnod

• Bydd Llywodraeth Lafur nesaf Cymru yn trawsnewid gofal iechyd meddwl i ddarparu gwasanaethau hawdd eu cyrchu ar yr un diwrnod fel y gall pawb gael y gefnogaeth gywir sydd ei hangen arnynt, pryd bynnag y bydd ei hangen arnynt.
• Byddwn yn adeiladu ar lwyddiant gwasanaethau fel 111 pwyswch 2 ac yn sicrhau bod y model chwyldroadol newydd hwn ar gael.
• Cymru fyddai’r wlad gyntaf yn y byd i gael gwasanaethau iechyd meddwl mynediad agored.

Ffocws ar iechyd menywod

• Byddwn yn sicrhau bod Cynllun Iechyd Menywod nodedig Cymru yn cael ei weithredu’n llawn, gan wella mynediad menywod at ofal iechyd a’u canlyniadau.
• Mae endometriosis yn effeithio ar un o bob 10 menyw yng Nghymru.
• Byddwn yn datblygu canolfannau rhanbarthol achrededig ar gyfer gofal endometriosis ledled Cymru i wella mynediad at gymorth arbenigol ochr yn ochr â rhwydwaith o glinigau endometriosis gofal cymunedol a sylfaenol a fydd wedi’u lleoli yn y canolfannau iechyd menywod newydd.

Mae hyn yn adeiladu ar y gwaith sydd eisoes ar y gweill ledled Cymru i wella diagnosis endometriosis a chefnogaeth i fenywod ag endometriosis.

Diogelu’r blaned drwy lanhau ein hafonydd a’n moroedd, tyfu ein Coedwig Genedlaethol, a mynd i’r afael â thipio anghyfreithlon.

Glanhau ein hafonydd a’n moroedd

• Byddwn yn glanhau ein hafonydd a’n moroedd gyda Bil Dŵr Glân i Gymru, yn creu rheoleiddiwr dŵr newydd ac yn ariannu cronfa ryfel bwrpasol i fynd i’r afael â’r bobl sy’n llygru ein hafonydd.

Tyfu ein Coedwig Genedlaethol

• Mae Coedwig Genedlaethol Cymru bellach yn cwmpasu’r hyn sy’n cyfateb i dros 90,000 o gaeau rygbi diolch i rwydwaith o safleoedd coetir ledled Cymru.
• Mae’r Goedwig Genedlaethol yn ymwneud â mwy na choed yn unig – mae’n ymwneud â sicrhau y gall mwy o bobl dreulio mwy o amser yn natur a mynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd.
• Byddwn yn parhau i dyfu ein Coedwig Genedlaethol i Gymru.
• Byddwn hefyd yn creu Llwybr Coedwig Cenedlaethol, a fydd yn y pen draw yn ymestyn o Ogledd i Dde Cymru.

Mynd i’r afael â thaflu sbwriel yn anghyfreithlon

• Byddai Llafur Cymru yn cynyddu dirwyon i’r rhai sy’n cael eu dal yn tipio’n anghyfreithlon.
• Nid oes byth unrhyw esgus dros dipio anghyfreithlon. Ni ddylai neb orfod delio â sbwriel wedi’i dipio’n anghyfreithlon yn eu strydoedd a’u cymdogaethau.

Rydym wedi ymrwymo i lanhau ein cymunedau a byddwn yn codi dirwyon ar y troseddwyr sy’n dympio gwastraff yn anghyfreithlon.

Dyfodol tecach yn rhoi terfyn ar ddigartrefedd, codiad cyflog i’r gweithwyr sy’n cael eu cyflogi isaf a chodi safonau ysgolion.

Dod â digartrefedd i ben.

• Byddwn yn rhoi terfyn ar ddigartrefedd erbyn 2034, gyda charreg filltir o beidio â chael unrhyw blant wedi’u lleoli mewn llety gwely a brecwast erbyn 2030.
• Byddwn yn gwneud hyn drwy ei wneud yn ffocws allweddol i’r Llywodraeth dros ddau dymor yn y Senedd.
• Byddwn yn dod â grŵp o arbenigwyr ynghyd i arwain y gwaith hwn o ddiwrnod cyntaf y Llywodraeth newydd.
• Byddwn yn gwneud y mwyaf o bob pŵer sydd ar gael i ni o dan y Ddeddf Digartrefedd newydd.

Faint fydd e’n ei gostio / sut fyddwch chi’n talu amdano?

• Mae hwn yn ymrwymiad dros ddau dymor yn y Senedd a deddfwriaeth newydd yw’r prif ysgogydd. Mae hyn yn ymwneud â deddfwriaeth newydd, ffocws newydd, ac ymrwymiad hirdymor newydd.
• Wrth gwrs, byddai angen i ni ddod o hyd i’r adnoddau dros y tymor hir hwn. Rydym eisoes yn buddsoddi bron i £240 miliwn i fynd i’r afael â digartrefedd eleni.

Codiad cyflog i’r gweithwyr sy’n cael y cyflog isaf.

• Bargen decach i staff cymorth ysgolion drwy sefydlu corff negodi Staff Cymorth Ysgolion statudol newydd, gyda chyflog drwy gydol y flwyddyn yn un o’i flaenoriaethau cyntaf.
• Cyflwyno cytundebau cyflog teg y gellir eu gorfodi’n gyfreithiol ar gyfer pob gweithiwr gofal cymdeithasol.
• Sicrhau bod busnesau sy’n derbyn cymorth Llywodraeth Cymru yn talu’r Cyflog Byw Go Iawn.
• Mae hyn i gyd yn adeiladu ar Lywodraeth Lafur y DU yn codi’r Isafswm Cyflog i 160,000 o bobl yng Nghymru.

Faint fydd yn ei gostio/sut fyddwch chi’n talu amdano?

• Bydd y costau terfynol ar gyfer cyflog drwy gydol y flwyddyn i staff cymorth ysgolion a chytundebau cyflog teg i weithwyr gofal cymdeithasol yn cael eu cadarnhau drwy drafodaethau a byddant yn cael eu hariannu yng nghyllidebau’r blynyddoedd i ddod gan Lafur Cymru.

Codi safonau ysgolion.

• Ffocws di-baid ar ragoriaeth mewn llythrennedd a rhifedd fel sylfeini pob dysgu.
• Cymorth llythrennedd a rhifedd wedi’i dargedu i ddysgwyr ym Mlwyddyn 6 a Blwyddyn 7 wrth iddynt symud ymlaen o’r ysgol gynradd i’r ysgol uwchradd.
• Sicrhau bod holl staff yr ysgol wedi’u hyfforddi i gefnogi plant a phobl ifanc ag Anghenion Dysgu Ychwanegol.